🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:37:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

युग्यस्थ (पुंलिङ्ग)

युग्य (जुता हुआ, खींचने वाला जानवर) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायुग्यस्थःयुग्यस्थौयुग्यस्थाः
द्वितीयायुग्यस्थम्युग्यस्थौयुग्यस्थान्
तृतीयायुग्यस्थेनयुग्यस्थाभ्याम्युग्यस्थैः
चतुर्थीयुग्यस्थाययुग्यस्थाभ्याम्युग्यस्थेभ्यः
पञ्चमीयुग्यस्थात् / युग्यस्थाद्युग्यस्थाभ्याम्युग्यस्थेभ्यः
षष्ठीयुग्यस्थस्ययुग्यस्थयोःयुग्यस्थानाम्
सप्तमीयुग्यस्थेयुग्यस्थयोःयुग्यस्थेषु
सम्बोधनहे युग्यस्थहे युग्यस्थौहे युग्यस्थाः

अर्थ: युग्य (जुता हुआ, खींचने वाला जानवर) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)
English: being in a carriage, Mn. viii, 284.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

युग्यस्थ (नपुंसकलिङ्ग)

युग्य (जुता हुआ, खींचने वाला जानवर) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायुग्यस्थम्युग्यस्थेयुग्यस्थानि
द्वितीयायुग्यस्थम्युग्यस्थेयुग्यस्थानि
तृतीयायुग्यस्थेनयुग्यस्थाभ्याम्युग्यस्थैः
चतुर्थीयुग्यस्थाययुग्यस्थाभ्याम्युग्यस्थेभ्यः
पञ्चमीयुग्यस्थात् / युग्यस्थाद्युग्यस्थाभ्याम्युग्यस्थेभ्यः
षष्ठीयुग्यस्थस्ययुग्यस्थयोःयुग्यस्थानाम्
सप्तमीयुग्यस्थेयुग्यस्थयोःयुग्यस्थेषु
सम्बोधनहे युग्यस्थहे युग्यस्थेहे युग्यस्थानि

अर्थ: युग्य (जुता हुआ, खींचने वाला जानवर) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)
English: being in a carriage, Mn. viii, 284.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬