🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:33:38 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

युद्ध (नपुंसकलिङ्ग)

संग्राम, समर, लड़ाई, भिड़न्त, मुठभेड़, संघर्ष, द्वन्द्व

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायुद्धम्युद्धेयुद्धानि
द्वितीयायुद्धम्युद्धेयुद्धानि
तृतीयायुद्धेनयुद्धाभ्याम्युद्धैः
चतुर्थीयुद्धाययुद्धाभ्याम्युद्धेभ्यः
पञ्चमीयुद्धात् / युद्धाद्युद्धाभ्याम्युद्धेभ्यः
षष्ठीयुद्धस्ययुद्धयोःयुद्धानाम्
सप्तमीयुद्धेयुद्धयोःयुद्धेषु
सम्बोधनहे युद्धहे युद्धेहे युद्धानि

अर्थ: संग्राम, समर, लड़ाई, भिड़न्त, मुठभेड़, संघर्ष, द्वन्द्व
संस्कृत: पर्याय: आयोधन, जन्य, प्रधन, प्रविदारण, मृध

📚 अमरकोश में:
• युद्ध के नाम (२.८.१०३) — पर्याय: आयोधन, जन्य, प्रधन, प्रविदारण
• आनर्त (३.३.७१) — पर्याय: नृत्यशाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

युद्ध (पुंलिङ्ग)

संग्राम, समर, लड़ाई, भिड़न्त, मुठभेड़, संघर्ष, द्वन्द्व

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायुद्धःयुद्धौयुद्धाः
द्वितीयायुद्धम्युद्धौयुद्धान्
तृतीयायुद्धेनयुद्धाभ्याम्युद्धैः
चतुर्थीयुद्धाययुद्धाभ्याम्युद्धेभ्यः
पञ्चमीयुद्धात् / युद्धाद्युद्धाभ्याम्युद्धेभ्यः
षष्ठीयुद्धस्ययुद्धयोःयुद्धानाम्
सप्तमीयुद्धेयुद्धयोःयुद्धेषु
सम्बोधनहे युद्धहे युद्धौहे युद्धाः

अर्थ: संग्राम, समर, लड़ाई, भिड़न्त, मुठभेड़, संघर्ष, द्वन्द्व
संस्कृत: पर्याय: आयोधन, जन्य, प्रधन, प्रविदारण, मृध
English: fought, encountered, conquered, subdued, MBh.

📚 अमरकोश में:
• युद्ध के नाम (२.८.१०३) — पर्याय: आयोधन, जन्य, प्रधन, प्रविदारण
• आनर्त (३.३.७१) — पर्याय: नृत्यशाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें