🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:54:47 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यूपध्वज (पुंलिङ्ग)

यूप (विजय-स्मारक, विजयोपहार) + ध्वज (ध्वज, झण्डा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायूपध्वजःयूपध्वजौयूपध्वजाः
द्वितीयायूपध्वजम्यूपध्वजौयूपध्वजान्
तृतीयायूपध्वजेनयूपध्वजाभ्याम्यूपध्वजैः
चतुर्थीयूपध्वजाययूपध्वजाभ्याम्यूपध्वजेभ्यः
पञ्चमीयूपध्वजात् / यूपध्वजाद्यूपध्वजाभ्याम्यूपध्वजेभ्यः
षष्ठीयूपध्वजस्ययूपध्वजयोःयूपध्वजानाम्
सप्तमीयूपध्वजेयूपध्वजयोःयूपध्वजेषु
सम्बोधनहे यूपध्वजहे यूपध्वजौहे यूपध्वजाः

अर्थ: यूप (विजय-स्मारक, विजयोपहार) + ध्वज (ध्वज, झण्डा)
English: ‘having the s° p° as an emblem’, N. of the Sacrifice (personified), Hariv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें