🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:09:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

योक्त्र (नपुंसकलिङ्ग)

डोरी, रस्सी, तस्मा, रज्जु

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायोक्त्रम्योक्त्रेयोक्त्राणि
द्वितीयायोक्त्रम्योक्त्रेयोक्त्राणि
तृतीयायोक्त्रेणयोक्त्राभ्याम्योक्त्रैः
चतुर्थीयोक्त्राययोक्त्राभ्याम्योक्त्रेभ्यः
पञ्चमीयोक्त्रात् / योक्त्राद्योक्त्राभ्याम्योक्त्रेभ्यः
षष्ठीयोक्त्रस्ययोक्त्रयोःयोक्त्राणाम्
सप्तमीयोक्त्रेयोक्त्रयोःयोक्त्रेषु
सम्बोधनहे योक्त्रहे योक्त्रेहे योक्त्राणि

अर्थ: डोरी, रस्सी, तस्मा, रज्जु
संस्कृत: पर्याय: आबन्ध, योत्र

📚 अमरकोश में:
• जुए की रस्सी (२.९.१३) — पर्याय: आबन्ध, योत्र, हल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें