🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:15:56 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

योग्य (पुंलिङ्ग)

लायक, उचित, उपयुक्त, योग्यता-प्राप्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायोग्यःयोग्यौयोग्याः
द्वितीयायोग्यम्योग्यौयोग्यान्
तृतीयायोग्येनयोग्याभ्याम्योग्यैः
चतुर्थीयोग्याययोग्याभ्याम्योग्येभ्यः
पञ्चमीयोग्यात् / योग्याद्योग्याभ्याम्योग्येभ्यः
षष्ठीयोग्यस्ययोग्ययोःयोग्यानाम्
सप्तमीयोग्येयोग्ययोःयोग्येषु
सम्बोधनहे योग्यहे योग्यौहे योग्याः

अर्थ: लायक, उचित, उपयुक्त, योग्यता-प्राप्त
संस्कृत: पर्याय: ऋद्धि, सिद्धि, लक्ष्मी

📚 अमरकोश में:
• ऋद्धि औषधि के नाम (२.४.११२) — पर्याय: ऋद्धि, सिद्धि, लक्ष्मी
• भूत (३.३.८५) — पर्याय: पृथ्वी, सत्य, प्राणी, बीता, समान
• द्रव्य (३.३.१६३) — पर्याय: शुभ, गुणों

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

योग्य (नपुंसकलिङ्ग)

लायक, उचित, उपयुक्त, योग्यता-प्राप्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायोग्यम्योग्येयोग्यानि
द्वितीयायोग्यम्योग्येयोग्यानि
तृतीयायोग्येनयोग्याभ्याम्योग्यैः
चतुर्थीयोग्याययोग्याभ्याम्योग्येभ्यः
पञ्चमीयोग्यात् / योग्याद्योग्याभ्याम्योग्येभ्यः
षष्ठीयोग्यस्ययोग्ययोःयोग्यानाम्
सप्तमीयोग्येयोग्ययोःयोग्येषु
सम्बोधनहे योग्यहे योग्येहे योग्यानि

अर्थ: लायक, उचित, उपयुक्त, योग्यता-प्राप्त
संस्कृत: पर्याय: ऋद्धि, सिद्धि, लक्ष्मी

📚 अमरकोश में:
• ऋद्धि औषधि के नाम (२.४.११२) — पर्याय: ऋद्धि, सिद्धि, लक्ष्मी
• भूत (३.३.८५) — पर्याय: पृथ्वी, सत्य, प्राणी, बीता, समान
• द्रव्य (३.३.१६३) — पर्याय: शुभ, गुणों

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें