🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:45:25 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

योग्यारथ (पुंलिङ्ग)

योग्या (योग्य, उपयुक्त) + रथ (गाड़ी, जलूसी गाड़ी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायोग्यारथःयोग्यारथौयोग्यारथाः
द्वितीयायोग्यारथम्योग्यारथौयोग्यारथान्
तृतीयायोग्यारथेनयोग्यारथाभ्याम्योग्यारथैः
चतुर्थीयोग्यारथाययोग्यारथाभ्याम्योग्यारथेभ्यः
पञ्चमीयोग्यारथात् / योग्यारथाद्योग्यारथाभ्याम्योग्यारथेभ्यः
षष्ठीयोग्यारथस्ययोग्यारथयोःयोग्यारथानाम्
सप्तमीयोग्यारथेयोग्यारथयोःयोग्यारथेषु
सम्बोधनहे योग्यारथहे योग्यारथौहे योग्यारथाः

अर्थ: योग्या (योग्य, उपयुक्त) + रथ (गाड़ी, जलूसी गाड़ी)
English: a carriage employed in military exercises, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें