🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:10:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

योत्र (नपुंसकलिङ्ग)

डोरी, रस्सी, तस्मा, रज्जु

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायोत्रम्योत्रेयोत्राणि
द्वितीयायोत्रम्योत्रेयोत्राणि
तृतीयायोत्रेणयोत्राभ्याम्योत्रैः
चतुर्थीयोत्राययोत्राभ्याम्योत्रेभ्यः
पञ्चमीयोत्रात् / योत्राद्योत्राभ्याम्योत्रेभ्यः
षष्ठीयोत्रस्ययोत्रयोःयोत्राणाम्
सप्तमीयोत्रेयोत्रयोःयोत्रेषु
सम्बोधनहे योत्रहे योत्रेहे योत्राणि

अर्थ: डोरी, रस्सी, तस्मा, रज्जु
संस्कृत: पर्याय: आबन्ध, योक्त्र

📚 अमरकोश में:
• जुए की रस्सी (२.९.१३) — पर्याय: आबन्ध, योक्त्र, हल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें