🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:42:55 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रक्त (पुंलिङ्ग)

रंगीन, रंगा हुआ, हलके रंग वाला, रंग लिप्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारक्तःरक्तौरक्ताः
द्वितीयारक्तम्रक्तौरक्तान्
तृतीयारक्तेनरक्ताभ्याम्रक्तैः
चतुर्थीरक्तायरक्ताभ्याम्रक्तेभ्यः
पञ्चमीरक्तात् / रक्ताद्रक्ताभ्याम्रक्तेभ्यः
षष्ठीरक्तस्यरक्तयोःरक्तानाम्
सप्तमीरक्तेरक्तयोःरक्तेषु
सम्बोधनहे रक्तहे रक्तौहे रक्ताः

अर्थ: रंगीन, रंगा हुआ, हलके रंग वाला, रंग लिप्त
संस्कृत: पर्याय: लोहित, रोहित

📚 अमरकोश में:
• कीलाल (३.३.२०८) — पर्याय: जल
• लाल रंग के नाम (१.५.१६) — पर्याय: लोहित, रोहित
• रक्त (२.६.६४) — पर्याय: रुधिर, असृज्, लोहित, अस्र, क्षतज, शोणित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रक्त (नपुंसकलिङ्ग)

रंगीन, रंगा हुआ, हलके रंग वाला, रंग लिप्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारक्तम्रक्तेरक्तानि
द्वितीयारक्तम्रक्तेरक्तानि
तृतीयारक्तेनरक्ताभ्याम्रक्तैः
चतुर्थीरक्तायरक्ताभ्याम्रक्तेभ्यः
पञ्चमीरक्तात् / रक्ताद्रक्ताभ्याम्रक्तेभ्यः
षष्ठीरक्तस्यरक्तयोःरक्तानाम्
सप्तमीरक्तेरक्तयोःरक्तेषु
सम्बोधनहे रक्तहे रक्तेहे रक्तानि

अर्थ: रंगीन, रंगा हुआ, हलके रंग वाला, रंग लिप्त
संस्कृत: पर्याय: लोहित, रोहित

📚 अमरकोश में:
• कीलाल (३.३.२०८) — पर्याय: जल
• लाल रंग के नाम (१.५.१६) — पर्याय: लोहित, रोहित
• रक्त (२.६.६४) — पर्याय: रुधिर, असृज्, लोहित, अस्र, क्षतज, शोणित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें