🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:14:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रक्षस् (नपुंसकलिङ्ग)

भूत-प्रेत पिशाच, भूतना, बैताल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारक्षःरक्षसीरक्षांसि
द्वितीयारक्षःरक्षसीरक्षांसि
तृतीयारक्षसारक्षोभ्याम्रक्षोभिः
चतुर्थीरक्षसेरक्षोभ्याम्रक्षोभ्यः
पञ्चमीरक्षसःरक्षोभ्याम्रक्षोभ्यः
षष्ठीरक्षसःरक्षसोःरक्षसाम्
सप्तमीरक्षसिरक्षसोःरक्षस्सु / रक्षःसु
सम्बोधनहे रक्षःहे रक्षसीहे रक्षांसि

अर्थ: भूत-प्रेत पिशाच, भूतना, बैताल
संस्कृत: पर्याय: विद्याधर, अप्सरस्, यक्ष, गन्धर्व, किन्नर

📚 अमरकोश में:
• राक्षस के और नाम (१.१.७३) — पर्याय: यातुधान, पुण्यजन, नैरृत, यातु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रक्षस् (पुंलिङ्ग)

भूत-प्रेत पिशाच, भूतना, बैताल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारक्षाःरक्षसौरक्षसः
द्वितीयारक्षसम्रक्षसौरक्षसः
तृतीयारक्षसारक्षोभ्याम्रक्षोभिः
चतुर्थीरक्षसेरक्षोभ्याम्रक्षोभ्यः
पञ्चमीरक्षसःरक्षोभ्याम्रक्षोभ्यः
षष्ठीरक्षसःरक्षसोःरक्षसाम्
सप्तमीरक्षसिरक्षसोःरक्षस्सु / रक्षःसु
सम्बोधनहे रक्षःहे रक्षसौहे रक्षसः

अर्थ: भूत-प्रेत पिशाच, भूतना, बैताल
संस्कृत: पर्याय: विद्याधर, अप्सरस्, यक्ष, गन्धर्व, किन्नर
English: guarding, watching (See पथिर्°)

📚 अमरकोश में:
• राक्षस के और नाम (१.१.७३) — पर्याय: यातुधान, पुण्यजन, नैरृत, यातु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें