🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:25:28 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रक्षा (स्त्रीलिङ्ग)

वचाव, संधारण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारक्षारक्षेरक्षाः
द्वितीयारक्षाम्रक्षेरक्षाः
तृतीयारक्षयारक्षाभ्याम्रक्षाभिः
चतुर्थीरक्षायैरक्षाभ्याम्रक्षाभ्यः
पञ्चमीरक्षायाःरक्षाभ्याम्रक्षाभ्यः
षष्ठीरक्षायाःरक्षयोःरक्षाणाम्
सप्तमीरक्षायाम्रक्षयोःरक्षासु
सम्बोधनहे रक्षेहे रक्षेहे रक्षाः

अर्थ: वचाव, संधारण
संस्कृत: पर्याय: भूति, भसित, भस्मन्, क्षार

📚 अमरकोश में:
• राख के और नाम (१.१.७०) — पर्याय: क्षार
• पद (३.३.१०१) — पर्याय: व्यवसाय, स्थान, चिह्न, पैर, वस्तु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें