🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:39:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रक्ष्ण (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारक्ष्णःरक्ष्णौरक्ष्णाः
द्वितीयारक्ष्णम्रक्ष्णौरक्ष्णान्
तृतीयारक्ष्णेनरक्ष्णाभ्याम्रक्ष्णैः
चतुर्थीरक्ष्णायरक्ष्णाभ्याम्रक्ष्णेभ्यः
पञ्चमीरक्ष्णात् / रक्ष्णाद्रक्ष्णाभ्याम्रक्ष्णेभ्यः
षष्ठीरक्ष्णस्यरक्ष्णयोःरक्ष्णानाम्
सप्तमीरक्ष्णेरक्ष्णयोःरक्ष्णेषु
सम्बोधनहे रक्ष्णहे रक्ष्णौहे रक्ष्णाः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: त्राण
English: (Pāṇ. iii, 3, 90) protection, guard (°णम्-√ कृ, with abl. ‘to protect from’), Bhaṭṭ.

📚 अमरकोश में:
• रक्षा (३.२.८) — पर्याय: त्राण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें