🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:30:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रज्जु (स्त्रीलिङ्ग)

रस्सा, डोरी, सुतली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारज्जुःरज्जूरज्जवः
द्वितीयारज्जुम्रज्जूरज्जूः
तृतीयारज्ज्वारज्जुभ्याम्रज्जुभिः
चतुर्थीरज्जवे / रज्ज्वैरज्जुभ्याम्रज्जुभ्यः
पञ्चमीरज्जोः / रज्ज्वाःरज्जुभ्याम्रज्जुभ्यः
षष्ठीरज्जोः / रज्ज्वाःरज्ज्वोःरज्जूनाम्
सप्तमीरज्जौ / रज्ज्वाम्रज्ज्वोःरज्जुषु
सम्बोधनहे रज्जोहे रज्जूहे रज्जवः

अर्थ: रस्सा, डोरी, सुतली
संस्कृत: पर्याय: शुल्ब, वराटक, वटी, गुण

📚 अमरकोश में:
• रस्सी (२.१०.२७) — पर्याय: शुल्ब, वराटक, वटी, गुण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रज्जु (पुंलिङ्ग)

कशेरुका स्तम्भ से निकलने वाली स्नायु

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारज्जुःरज्जूरज्जवः
द्वितीयारज्जुम्रज्जूरज्जून्
तृतीयारज्जुनारज्जुभ्याम्रज्जुभिः
चतुर्थीरज्जवेरज्जुभ्याम्रज्जुभ्यः
पञ्चमीरज्जोःरज्जुभ्याम्रज्जुभ्यः
षष्ठीरज्जोःरज्ज्वोःरज्जूनाम्
सप्तमीरज्जौरज्ज्वोःरज्जुषु
सम्बोधनहे रज्जोहे रज्जूहे रज्जवः

अर्थ: कशेरुका स्तम्भ से निकलने वाली स्नायु
संस्कृत: पर्याय: शुल्ब, वराटक, वटी, गुण

📚 अमरकोश में:
• रस्सी (२.१०.२७) — पर्याय: शुल्ब, वराटक, वटी, गुण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें