🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:12:36 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रण (पुंलिङ्ग)

संग्राम, समर, युद्ध, लड़ाई

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारणःरणौरणाः
द्वितीयारणम्रणौरणान्
तृतीयारणेनरणाभ्याम्रणैः
चतुर्थीरणायरणाभ्याम्रणेभ्यः
पञ्चमीरणात् / रणाद्रणाभ्याम्रणेभ्यः
षष्ठीरणस्यरणयोःरणानाम्
सप्तमीरणेरणयोःरणेषु
सम्बोधनहे रणहे रणौहे रणाः

अर्थ: संग्राम, समर, युद्ध, लड़ाई
संस्कृत: पर्याय: युद्ध, आयोधन, जन्य, प्रधन, प्रविदारण

📚 अमरकोश में:
• ध्वनि (३.२.८) — पर्याय: क्वण
• युद्ध के और नाम (२.८.१०४) — पर्याय: मृध, आस्कन्दन, संख्य, समीक, साम्परायिक, समर, अनीक, कलह, विग्रह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रण (नपुंसकलिङ्ग)

संग्राम, समर, युद्ध, लड़ाई

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारणम्रणेरणानि
द्वितीयारणम्रणेरणानि
तृतीयारणेनरणाभ्याम्रणैः
चतुर्थीरणायरणाभ्याम्रणेभ्यः
पञ्चमीरणात् / रणाद्रणाभ्याम्रणेभ्यः
षष्ठीरणस्यरणयोःरणानाम्
सप्तमीरणेरणयोःरणेषु
सम्बोधनहे रणहे रणेहे रणानि

अर्थ: संग्राम, समर, युद्ध, लड़ाई
संस्कृत: पर्याय: युद्ध, आयोधन, जन्य, प्रधन, प्रविदारण

📚 अमरकोश में:
• ध्वनि (३.२.८) — पर्याय: क्वण
• युद्ध के और नाम (२.८.१०४) — पर्याय: मृध, आस्कन्दन, संख्य, समीक, साम्परायिक, समर, अनीक, कलह, विग्रह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें