🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:16:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रतवत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारतवान्रतवन्तौरतवन्तः
द्वितीयारतवन्तम्रतवन्तौरतवतः
तृतीयारतवतारतवद्भ्याम्रतवद्भिः
चतुर्थीरतवतेरतवद्भ्याम्रतवद्भ्यः
पञ्चमीरतवतःरतवद्भ्याम्रतवद्भ्यः
षष्ठीरतवतःरतवतोःरतवताम्
सप्तमीरतवतिरतवतोःरतवत्सु
सम्बोधनहे रतवन्हे रतवन्तौहे रतवन्तः

अर्थ: —
English: pleased, gratified, happy, R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रतवत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारतवत् / रतवद्रतवतीरतवन्ति
द्वितीयारतवत् / रतवद्रतवतीरतवन्ति
तृतीयारतवतारतवद्भ्याम्रतवद्भिः
चतुर्थीरतवतेरतवद्भ्याम्रतवद्भ्यः
पञ्चमीरतवतःरतवद्भ्याम्रतवद्भ्यः
षष्ठीरतवतःरतवतोःरतवताम्
सप्तमीरतवतिरतवतोःरतवत्सु
सम्बोधनहे रतवत् / हे रतवद्हे रतवतीहे रतवन्ति

अर्थ: —
English: pleased, gratified, happy, R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें