🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:43:47 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रतिज्ञ (पुंलिङ्ग)

रति (आनन्द, खुशी) + ज्ञ (चैतन्य विशिष्ट आत्मा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारतिज्ञःरतिज्ञौरतिज्ञाः
द्वितीयारतिज्ञम्रतिज्ञौरतिज्ञान्
तृतीयारतिज्ञेनरतिज्ञाभ्याम्रतिज्ञैः
चतुर्थीरतिज्ञायरतिज्ञाभ्याम्रतिज्ञेभ्यः
पञ्चमीरतिज्ञात् / रतिज्ञाद्रतिज्ञाभ्याम्रतिज्ञेभ्यः
षष्ठीरतिज्ञस्यरतिज्ञयोःरतिज्ञानाम्
सप्तमीरतिज्ञेरतिज्ञयोःरतिज्ञेषु
सम्बोधनहे रतिज्ञहे रतिज्ञौहे रतिज्ञाः

अर्थ: रति (आनन्द, खुशी) + ज्ञ (चैतन्य विशिष्ट आत्मा)
English: skilled in the art of love, Hit.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रतिज्ञ (नपुंसकलिङ्ग)

रति (आनन्द, खुशी) + ज्ञ (जानने वाला, परिचित कार्यज्ञ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारतिज्ञम्रतिज्ञेरतिज्ञानि
द्वितीयारतिज्ञम्रतिज्ञेरतिज्ञानि
तृतीयारतिज्ञेनरतिज्ञाभ्याम्रतिज्ञैः
चतुर्थीरतिज्ञायरतिज्ञाभ्याम्रतिज्ञेभ्यः
पञ्चमीरतिज्ञात् / रतिज्ञाद्रतिज्ञाभ्याम्रतिज्ञेभ्यः
षष्ठीरतिज्ञस्यरतिज्ञयोःरतिज्ञानाम्
सप्तमीरतिज्ञेरतिज्ञयोःरतिज्ञेषु
सम्बोधनहे रतिज्ञहे रतिज्ञेहे रतिज्ञानि

अर्थ: रति (आनन्द, खुशी) + ज्ञ (जानने वाला, परिचित कार्यज्ञ)
English: skilled in the art of love, Hit.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें