🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:09:28 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रत्नाकर (पुंलिङ्ग)

हरविजय नामक महाकाव्य का रचयिता।अवन्तिवर्मा (८५५-८८४ ई० तक) इस कवि के आश्रयदाता थे।

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारत्नाकरःरत्नाकरौरत्नाकराः
द्वितीयारत्नाकरम्रत्नाकरौरत्नाकरान्
तृतीयारत्नाकरेणरत्नाकराभ्याम्रत्नाकरैः
चतुर्थीरत्नाकरायरत्नाकराभ्याम्रत्नाकरेभ्यः
पञ्चमीरत्नाकरात् / रत्नाकराद्रत्नाकराभ्याम्रत्नाकरेभ्यः
षष्ठीरत्नाकरस्यरत्नाकरयोःरत्नाकराणाम्
सप्तमीरत्नाकरेरत्नाकरयोःरत्नाकरेषु
सम्बोधनहे रत्नाकरहे रत्नाकरौहे रत्नाकराः

अर्थ: हरविजय नामक महाकाव्य का रचयिता।अवन्तिवर्मा (८५५-८८४ ई० तक) इस कवि के आश्रयदाता थे।
संस्कृत: पर्याय: समुद्र, अब्धि, अकूपार, पारावार, सरित्पति

📚 अमरकोश में:
• समुद्र के और नाम (१.१०.२) — पर्याय: जलनिधि, यादःपति, अपांपति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें