🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:37:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रथकार (पुंलिङ्ग)

गाड़ी बनाने वाला, बढ़ाई, पहिये घड़ने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारथकारःरथकारौरथकाराः
द्वितीयारथकारम्रथकारौरथकारान्
तृतीयारथकारेणरथकाराभ्याम्रथकारैः
चतुर्थीरथकारायरथकाराभ्याम्रथकारेभ्यः
पञ्चमीरथकारात् / रथकाराद्रथकाराभ्याम्रथकारेभ्यः
षष्ठीरथकारस्यरथकारयोःरथकाराणाम्
सप्तमीरथकारेरथकारयोःरथकारेषु
सम्बोधनहे रथकारहे रथकारौहे रथकाराः

अर्थ: गाड़ी बनाने वाला, बढ़ाई, पहिये घड़ने वाला
संस्कृत: पर्याय: तक्षन्, वर्धकि, त्वष्टृ, काष्ठतक्ष, तक्षक

📚 अमरकोश में:
• बढ़ई (२.१०.९) — पर्याय: तक्षा, वर्धकि, त्वष्टा, काष्ठतक्ष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें