🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:25:43 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रथव्रज (पुंलिङ्ग)

रथ (गाड़ी, जलूसी गाड़ी) + व्रज (समुच्चय, संग्रह)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारथव्रजःरथव्रजौरथव्रजाः
द्वितीयारथव्रजम्रथव्रजौरथव्रजान्
तृतीयारथव्रजेनरथव्रजाभ्याम्रथव्रजैः
चतुर्थीरथव्रजायरथव्रजाभ्याम्रथव्रजेभ्यः
पञ्चमीरथव्रजात् / रथव्रजाद्रथव्रजाभ्याम्रथव्रजेभ्यः
षष्ठीरथव्रजस्यरथव्रजयोःरथव्रजानाम्
सप्तमीरथव्रजेरथव्रजयोःरथव्रजेषु
सम्बोधनहे रथव्रजहे रथव्रजौहे रथव्रजाः

अर्थ: रथ (गाड़ी, जलूसी गाड़ी) + व्रज (समुच्चय, संग्रह)
संस्कृत: रथसमूहः · पर्याय: रथ्या, रथकट्या

📚 अमरकोश में:
• ) रथों का समूह (२.८.५५) — पर्याय: रथ्या, रथकट्या

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें