🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:32:46 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रमाप्रिय (नपुंसकलिङ्ग)

रम (सुहवना, आनन्दप्रद) + अप्रिय ("नापसंद, अनभिमत)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारमाप्रियम्रमाप्रियेरमाप्रियाणि
द्वितीयारमाप्रियम्रमाप्रियेरमाप्रियाणि
तृतीयारमाप्रियेणरमाप्रियाभ्याम्रमाप्रियैः
चतुर्थीरमाप्रियायरमाप्रियाभ्याम्रमाप्रियेभ्यः
पञ्चमीरमाप्रियात् / रमाप्रियाद्रमाप्रियाभ्याम्रमाप्रियेभ्यः
षष्ठीरमाप्रियस्यरमाप्रिययोःरमाप्रियाणाम्
सप्तमीरमाप्रियेरमाप्रिययोःरमाप्रियेषु
सम्बोधनहे रमाप्रियहे रमाप्रियेहे रमाप्रियाणि

अर्थ: रम (सुहवना, आनन्दप्रद) + अप्रिय ("नापसंद, अनभिमत)
English: ‘dear to R°’, a lotus, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬