🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:33:05 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रम्यरूप (पुंलिङ्ग)

रम्य (सुहावना, सुखद) + रूप (मनोहर रूप या आकृति, सुन्दर सूरत)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारम्यरूपःरम्यरूपौरम्यरूपाः
द्वितीयारम्यरूपम्रम्यरूपौरम्यरूपान्
तृतीयारम्यरूपेणरम्यरूपाभ्याम्रम्यरूपैः
चतुर्थीरम्यरूपायरम्यरूपाभ्याम्रम्यरूपेभ्यः
पञ्चमीरम्यरूपात् / रम्यरूपाद्रम्यरूपाभ्याम्रम्यरूपेभ्यः
षष्ठीरम्यरूपस्यरम्यरूपयोःरम्यरूपाणाम्
सप्तमीरम्यरूपेरम्यरूपयोःरम्यरूपेषु
सम्बोधनहे रम्यरूपहे रम्यरूपौहे रम्यरूपाः

अर्थ: रम्य (सुहावना, सुखद) + रूप (मनोहर रूप या आकृति, सुन्दर सूरत)
English: having a lovely form, beautiful, Bhām.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रम्यरूप (नपुंसकलिङ्ग)

रम्य (सुहावना, सुखद) + रूप (शक्ल, आकृति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारम्यरूपम्रम्यरूपेरम्यरूपाणि
द्वितीयारम्यरूपम्रम्यरूपेरम्यरूपाणि
तृतीयारम्यरूपेणरम्यरूपाभ्याम्रम्यरूपैः
चतुर्थीरम्यरूपायरम्यरूपाभ्याम्रम्यरूपेभ्यः
पञ्चमीरम्यरूपात् / रम्यरूपाद्रम्यरूपाभ्याम्रम्यरूपेभ्यः
षष्ठीरम्यरूपस्यरम्यरूपयोःरम्यरूपाणाम्
सप्तमीरम्यरूपेरम्यरूपयोःरम्यरूपेषु
सम्बोधनहे रम्यरूपहे रम्यरूपेहे रम्यरूपाणि

अर्थ: रम्य (सुहावना, सुखद) + रूप (शक्ल, आकृति)
English: having a lovely form, beautiful, Bhām.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें