🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:35:15 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रसगर्भ (नपुंसकलिङ्ग)

रस (सार, (वृक्षों का) दूध) + गर्भ (भ्रूण, गर्भस्थ बच्चा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारसगर्भम्रसगर्भेरसगर्भाणि
द्वितीयारसगर्भम्रसगर्भेरसगर्भाणि
तृतीयारसगर्भेणरसगर्भाभ्याम्रसगर्भैः
चतुर्थीरसगर्भायरसगर्भाभ्याम्रसगर्भेभ्यः
पञ्चमीरसगर्भात् / रसगर्भाद्रसगर्भाभ्याम्रसगर्भेभ्यः
षष्ठीरसगर्भस्यरसगर्भयोःरसगर्भाणाम्
सप्तमीरसगर्भेरसगर्भयोःरसगर्भेषु
सम्बोधनहे रसगर्भहे रसगर्भेहे रसगर्भाणि

अर्थ: रस (सार, (वृक्षों का) दूध) + गर्भ (भ्रूण, गर्भस्थ बच्चा)
संस्कृत: पर्याय: रसाञ्जन, तार्क्ष्यशैल
English: a collyrium made from the juice of Curcuma Xanthorrhiza, Bhpr.

📚 अमरकोश में:
• रसौत के और नाम (२.९.१०२) — पर्याय: तार्क्ष्यशैल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें