🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:39:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रसधातु (नपुंसकलिङ्ग)

पारा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारसधातुरसधातुनीरसधातूनि
द्वितीयारसधातुरसधातुनीरसधातूनि
तृतीयारसधातुनारसधातुभ्याम्रसधातुभिः
चतुर्थीरसधातुनेरसधातुभ्याम्रसधातुभ्यः
पञ्चमीरसधातुनःरसधातुभ्याम्रसधातुभ्यः
षष्ठीरसधातुनःरसधातुनोःरसधातूनाम्
सप्तमीरसधातुनिरसधातुनोःरसधातुषु
सम्बोधनहे रसधातु / हे रसधातोहे रसधातुनीहे रसधातूनि

अर्थ: पारा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रसधातु (पुंलिङ्ग)

पारा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारसधातुःरसधातूरसधातवः
द्वितीयारसधातुम्रसधातूरसधातून्
तृतीयारसधातुनारसधातुभ्याम्रसधातुभिः
चतुर्थीरसधातवेरसधातुभ्याम्रसधातुभ्यः
पञ्चमीरसधातोःरसधातुभ्याम्रसधातुभ्यः
षष्ठीरसधातोःरसधात्वोःरसधातूनाम्
सप्तमीरसधातौरसधात्वोःरसधातुषु
सम्बोधनहे रसधातोहे रसधातूहे रसधातवः

अर्थ: पारा
English: ‘fluid metal’, quicksilver, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें