🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:33:47 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रसवत्तर (पुंलिङ्ग)

रसवत् (स्वादिष्ट, मशालेदार) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारसवत्तरःरसवत्तरौरसवत्तराः
द्वितीयारसवत्तरम्रसवत्तरौरसवत्तरान्
तृतीयारसवत्तरेणरसवत्तराभ्याम्रसवत्तरैः
चतुर्थीरसवत्तरायरसवत्तराभ्याम्रसवत्तरेभ्यः
पञ्चमीरसवत्तरात् / रसवत्तराद्रसवत्तराभ्याम्रसवत्तरेभ्यः
षष्ठीरसवत्तरस्यरसवत्तरयोःरसवत्तराणाम्
सप्तमीरसवत्तरेरसवत्तरयोःरसवत्तरेषु
सम्बोधनहे रसवत्तरहे रसवत्तरौहे रसवत्तराः

अर्थ: रसवत् (स्वादिष्ट, मशालेदार) + तर (पार जाना, पार करना)
English: more savoury, more delightful, Vikr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रसवत्तर (नपुंसकलिङ्ग)

रसवत् (स्वादिष्ट, मशालेदार) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारसवत्तरम्रसवत्तरेरसवत्तराणि
द्वितीयारसवत्तरम्रसवत्तरेरसवत्तराणि
तृतीयारसवत्तरेणरसवत्तराभ्याम्रसवत्तरैः
चतुर्थीरसवत्तरायरसवत्तराभ्याम्रसवत्तरेभ्यः
पञ्चमीरसवत्तरात् / रसवत्तराद्रसवत्तराभ्याम्रसवत्तरेभ्यः
षष्ठीरसवत्तरस्यरसवत्तरयोःरसवत्तराणाम्
सप्तमीरसवत्तरेरसवत्तरयोःरसवत्तरेषु
सम्बोधनहे रसवत्तरहे रसवत्तरेहे रसवत्तराणि

अर्थ: रसवत् (स्वादिष्ट, मशालेदार) + तर (पार जाना, पार करना)
English: more savoury, more delightful, Vikr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें