🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:18:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रसोत्तम (पुंलिङ्ग)

रस (सार, (वृक्षों का) दूध) + उत्तम (विष्णु)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारसोत्तमःरसोत्तमौरसोत्तमाः
द्वितीयारसोत्तमम्रसोत्तमौरसोत्तमान्
तृतीयारसोत्तमेनरसोत्तमाभ्याम्रसोत्तमैः
चतुर्थीरसोत्तमायरसोत्तमाभ्याम्रसोत्तमेभ्यः
पञ्चमीरसोत्तमात् / रसोत्तमाद्रसोत्तमाभ्याम्रसोत्तमेभ्यः
षष्ठीरसोत्तमस्यरसोत्तमयोःरसोत्तमानाम्
सप्तमीरसोत्तमेरसोत्तमयोःरसोत्तमेषु
सम्बोधनहे रसोत्तमहे रसोत्तमौहे रसोत्तमाः

अर्थ: रस (सार, (वृक्षों का) दूध) + उत्तम (विष्णु)
English: quicksilver, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬