🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:16:37 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

राक्षस (पुंलिङ्ग)

दैत्य या राक्षस से सबंध रखने वाला, पैशाची, निशाचर के स्वभाव वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाराक्षसःराक्षसौराक्षसाः
द्वितीयाराक्षसम्राक्षसौराक्षसान्
तृतीयाराक्षसेनराक्षसाभ्याम्राक्षसैः
चतुर्थीराक्षसायराक्षसाभ्याम्राक्षसेभ्यः
पञ्चमीराक्षसात् / राक्षसाद्राक्षसाभ्याम्राक्षसेभ्यः
षष्ठीराक्षसस्यराक्षसयोःराक्षसानाम्
सप्तमीराक्षसेराक्षसयोःराक्षसेषु
सम्बोधनहे राक्षसहे राक्षसौहे राक्षसाः

अर्थ: दैत्य या राक्षस से सबंध रखने वाला, पैशाची, निशाचर के स्वभाव वाला
संस्कृत: पर्याय: कौणप, क्रव्याद्, क्रव्याद, अस्रप, आशर

📚 अमरकोश में:
• राक्षस के नाम (१.१.७२) — पर्याय: कौणप, क्रव्याद्, क्रव्याद, अस्रप, आशर, रात्रिंचर, रात्रिचर, कर्बुर, निकषात्मज
• विद्याधर, अप्सरा, यक्ष, राक्षस, गन्धर्व, किन्नर, पिशाच, गुह्यक, सिद्ध (१.१.११) — पर्याय: विद्याधर, अप्सरा, यक्ष, गन्धर्व, किन्नर, पिशाच, गुह्यक, सिद्ध, भूत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

राक्षस (नपुंसकलिङ्ग)

दैत्य या राक्षस से सबंध रखने वाला, पैशाची, निशाचर के स्वभाव वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाराक्षसम्राक्षसेराक्षसानि
द्वितीयाराक्षसम्राक्षसेराक्षसानि
तृतीयाराक्षसेनराक्षसाभ्याम्राक्षसैः
चतुर्थीराक्षसायराक्षसाभ्याम्राक्षसेभ्यः
पञ्चमीराक्षसात् / राक्षसाद्राक्षसाभ्याम्राक्षसेभ्यः
षष्ठीराक्षसस्यराक्षसयोःराक्षसानाम्
सप्तमीराक्षसेराक्षसयोःराक्षसेषु
सम्बोधनहे राक्षसहे राक्षसेहे राक्षसानि

अर्थ: दैत्य या राक्षस से सबंध रखने वाला, पैशाची, निशाचर के स्वभाव वाला
संस्कृत: पर्याय: कौणप, क्रव्याद्, क्रव्याद, अस्रप, आशर

📚 अमरकोश में:
• राक्षस के नाम (१.१.७२) — पर्याय: कौणप, क्रव्याद्, क्रव्याद, अस्रप, आशर, रात्रिंचर, रात्रिचर, कर्बुर, निकषात्मज
• विद्याधर, अप्सरा, यक्ष, राक्षस, गन्धर्व, किन्नर, पिशाच, गुह्यक, सिद्ध (१.१.११) — पर्याय: विद्याधर, अप्सरा, यक्ष, गन्धर्व, किन्नर, पिशाच, गुह्यक, सिद्ध, भूत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें