🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:45:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

राजीव (पुंलिङ्ग)

राजी दलराजी अस्त्यस्य व एक प्रकार का हरिण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाराजीवःराजीवौराजीवाः
द्वितीयाराजीवम्राजीवौराजीवान्
तृतीयाराजीवेनराजीवाभ्याम्राजीवैः
चतुर्थीराजीवायराजीवाभ्याम्राजीवेभ्यः
पञ्चमीराजीवात् / राजीवाद्राजीवाभ्याम्राजीवेभ्यः
षष्ठीराजीवस्यराजीवयोःराजीवानाम्
सप्तमीराजीवेराजीवयोःराजीवेषु
सम्बोधनहे राजीवहे राजीवौहे राजीवाः

अर्थ: राजी दलराजी अस्त्यस्य व एक प्रकार का हरिण
संस्कृत: पर्याय: पद्म, नलिन, अरविन्द, महोत्पल, सहस्रपत्र

📚 अमरकोश में:
• मछलियों के भेद (१.१०.१९) — पर्याय: रोहित, मद्गुर, शाल, शकुल, तिमि
• कमल के और नाम (१.१०.४१) — पर्याय: पंकेरुह, तामरस, सारस, सरसीरुह, बिसप्रसून, पुष्कर, अम्भोरुह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

राजीव (नपुंसकलिङ्ग)

नील कमल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाराजीवम्राजीवेराजीवानि
द्वितीयाराजीवम्राजीवेराजीवानि
तृतीयाराजीवेनराजीवाभ्याम्राजीवैः
चतुर्थीराजीवायराजीवाभ्याम्राजीवेभ्यः
पञ्चमीराजीवात् / राजीवाद्राजीवाभ्याम्राजीवेभ्यः
षष्ठीराजीवस्यराजीवयोःराजीवानाम्
सप्तमीराजीवेराजीवयोःराजीवेषु
सम्बोधनहे राजीवहे राजीवेहे राजीवानि

अर्थ: नील कमल
संस्कृत: पर्याय: पद्म, नलिन, अरविन्द, महोत्पल, सहस्रपत्र

📚 अमरकोश में:
• मछलियों के भेद (१.१०.१९) — पर्याय: रोहित, मद्गुर, शाल, शकुल, तिमि
• कमल के और नाम (१.१०.४१) — पर्याय: पंकेरुह, तामरस, सारस, सरसीरुह, बिसप्रसून, पुष्कर, अम्भोरुह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें