🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:39:45 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

राति (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारातिःरातीरातयः
द्वितीयारातिम्रातीरातीन्
तृतीयारातिनारातिभ्याम्रातिभिः
चतुर्थीरातयेरातिभ्याम्रातिभ्यः
पञ्चमीरातेःरातिभ्याम्रातिभ्यः
षष्ठीरातेःरात्योःरातीनाम्
सप्तमीरातौरात्योःरातिषु
सम्बोधनहे रातेहे रातीहे रातयः

अर्थ: —
English: ready or willing to give, generous, favourable, gracious, RV.; AV.; VS.; Br.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

राति (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारातिरातिनीरातीनि
द्वितीयारातिरातिनीरातीनि
तृतीयारातिनारातिभ्याम्रातिभिः
चतुर्थीरातिने / रातयेरातिभ्याम्रातिभ्यः
पञ्चमीरातिनः / रातेःरातिभ्याम्रातिभ्यः
षष्ठीरातिनः / रातेःरातिनोः / रात्योःरातीनाम्
सप्तमीरातिनि / रातौरातिनोः / रात्योःरातिषु
सम्बोधनहे राति / हे रातेहे रातिनीहे रातीनि

अर्थ: —
English: ready or willing to give, generous, favourable, gracious, RV.; AV.; VS.; Br.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

राति (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारातिःरातीरातयः
द्वितीयारातिम्रातीरातीः
तृतीयारात्यारातिभ्याम्रातिभिः
चतुर्थीरातये / रात्यैरातिभ्याम्रातिभ्यः
पञ्चमीरातेः / रात्याःरातिभ्याम्रातिभ्यः
षष्ठीरातेः / रात्याःरात्योःरातीनाम्
सप्तमीरातौ / रात्याम्रात्योःरातिषु
सम्बोधनहे रातेहे रातीहे रातयः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें