🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:01:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रात्रक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारात्रकःरात्रकौरात्रकाः
द्वितीयारात्रकम्रात्रकौरात्रकान्
तृतीयारात्रकेणरात्रकाभ्याम्रात्रकैः
चतुर्थीरात्रकायरात्रकाभ्याम्रात्रकेभ्यः
पञ्चमीरात्रकात् / रात्रकाद्रात्रकाभ्याम्रात्रकेभ्यः
षष्ठीरात्रकस्यरात्रकयोःरात्रकाणाम्
सप्तमीरात्रकेरात्रकयोःरात्रकेषु
सम्बोधनहे रात्रकहे रात्रकौहे रात्रकाः

अर्थ: —
English: nocturnal, nightly, lasting a night, Rājat.; Pañcat. (cf. पञ्च-र्°)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रात्रक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारात्रकम्रात्रकेरात्रकाणि
द्वितीयारात्रकम्रात्रकेरात्रकाणि
तृतीयारात्रकेणरात्रकाभ्याम्रात्रकैः
चतुर्थीरात्रकायरात्रकाभ्याम्रात्रकेभ्यः
पञ्चमीरात्रकात् / रात्रकाद्रात्रकाभ्याम्रात्रकेभ्यः
षष्ठीरात्रकस्यरात्रकयोःरात्रकाणाम्
सप्तमीरात्रकेरात्रकयोःरात्रकेषु
सम्बोधनहे रात्रकहे रात्रकेहे रात्रकाणि

अर्थ: —
English: nocturnal, nightly, lasting a night, Rājat.; Pañcat. (cf. पञ्च-र्°)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें