🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:06:44 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

राष्ट्र (नपुंसकलिङ्ग)

राज्य, देश, साम्राज्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाराष्ट्रम्राष्ट्रेराष्ट्राणि
द्वितीयाराष्ट्रम्राष्ट्रेराष्ट्राणि
तृतीयाराष्ट्रेणराष्ट्राभ्याम्राष्ट्रैः
चतुर्थीराष्ट्रायराष्ट्राभ्याम्राष्ट्रेभ्यः
पञ्चमीराष्ट्रात् / राष्ट्राद्राष्ट्राभ्याम्राष्ट्रेभ्यः
षष्ठीराष्ट्रस्यराष्ट्रयोःराष्ट्राणाम्
सप्तमीराष्ट्रेराष्ट्रयोःराष्ट्रेषु
सम्बोधनहे राष्ट्रहे राष्ट्रेहे राष्ट्राणि

अर्थ: राज्य, देश, साम्राज्य
संस्कृत: पर्याय: चक्र

📚 अमरकोश में:
• यात्री (२.८.१७) — पर्याय: अध्वनीन, अध्वग, अध्वन्य, पान्थ, पथिक, स्वामी, अमात्य, मित्र, कोष, दुर्ग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

राष्ट्र (पुंलिङ्ग)

कोई राष्ट्रीय या सार्वजनिक संकट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाराष्ट्रःराष्ट्रौराष्ट्राः
द्वितीयाराष्ट्रम्राष्ट्रौराष्ट्रान्
तृतीयाराष्ट्रेणराष्ट्राभ्याम्राष्ट्रैः
चतुर्थीराष्ट्रायराष्ट्राभ्याम्राष्ट्रेभ्यः
पञ्चमीराष्ट्रात् / राष्ट्राद्राष्ट्राभ्याम्राष्ट्रेभ्यः
षष्ठीराष्ट्रस्यराष्ट्रयोःराष्ट्राणाम्
सप्तमीराष्ट्रेराष्ट्रयोःराष्ट्रेषु
सम्बोधनहे राष्ट्रहे राष्ट्रौहे राष्ट्राः

अर्थ: कोई राष्ट्रीय या सार्वजनिक संकट
संस्कृत: पर्याय: चक्र

📚 अमरकोश में:
• यात्री (२.८.१७) — पर्याय: अध्वनीन, अध्वग, अध्वन्य, पान्थ, पथिक, स्वामी, अमात्य, मित्र, कोष, दुर्ग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें