🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:17:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रास्पिर (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारास्पिरःरास्पिरौरास्पिराः
द्वितीयारास्पिरम्रास्पिरौरास्पिरान्
तृतीयारास्पिरेणरास्पिराभ्याम्रास्पिरैः
चतुर्थीरास्पिरायरास्पिराभ्याम्रास्पिरेभ्यः
पञ्चमीरास्पिरात् / रास्पिराद्रास्पिराभ्याम्रास्पिरेभ्यः
षष्ठीरास्पिरस्यरास्पिरयोःरास्पिराणाम्
सप्तमीरास्पिरेरास्पिरयोःरास्पिरेषु
सम्बोधनहे रास्पिरहे रास्पिरौहे रास्पिराः

अर्थ: —
English: (prob.) id., RV. v, 43, 14 (Sāy. ‘the Hotṛ who holds the sacrificial ladle’, fr. a word रास्प = जुकू2).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रास्पिर (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारास्पिरम्रास्पिरेरास्पिराणि
द्वितीयारास्पिरम्रास्पिरेरास्पिराणि
तृतीयारास्पिरेणरास्पिराभ्याम्रास्पिरैः
चतुर्थीरास्पिरायरास्पिराभ्याम्रास्पिरेभ्यः
पञ्चमीरास्पिरात् / रास्पिराद्रास्पिराभ्याम्रास्पिरेभ्यः
षष्ठीरास्पिरस्यरास्पिरयोःरास्पिराणाम्
सप्तमीरास्पिरेरास्पिरयोःरास्पिरेषु
सम्बोधनहे रास्पिरहे रास्पिरेहे रास्पिराणि

अर्थ: —
English: (prob.) id., RV. v, 43, 14 (Sāy. ‘the Hotṛ who holds the sacrificial ladle’, fr. a word रास्प = जुकू2).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬