🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:21:37 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रिक्तक (पुंलिङ्ग)

खाली किया गया, साफ किया गया, रिताया गया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारिक्तकःरिक्तकौरिक्तकाः
द्वितीयारिक्तकम्रिक्तकौरिक्तकान्
तृतीयारिक्तकेनरिक्तकाभ्याम्रिक्तकैः
चतुर्थीरिक्तकायरिक्तकाभ्याम्रिक्तकेभ्यः
पञ्चमीरिक्तकात् / रिक्तकाद्रिक्तकाभ्याम्रिक्तकेभ्यः
षष्ठीरिक्तकस्यरिक्तकयोःरिक्तकानाम्
सप्तमीरिक्तकेरिक्तकयोःरिक्तकेषु
सम्बोधनहे रिक्तकहे रिक्तकौहे रिक्तकाः

अर्थ: खाली किया गया, साफ किया गया, रिताया गया
संस्कृत: पर्याय: शून्य, वशिक, तुच्छ, वितान

📚 अमरकोश में:
• ख़ाली (३.१.५६) — पर्याय: शून्य, वशिक, तुच्छ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रिक्तक (नपुंसकलिङ्ग)

खाली किया गया, साफ किया गया, रिताया गया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारिक्तकम्रिक्तकेरिक्तकानि
द्वितीयारिक्तकम्रिक्तकेरिक्तकानि
तृतीयारिक्तकेनरिक्तकाभ्याम्रिक्तकैः
चतुर्थीरिक्तकायरिक्तकाभ्याम्रिक्तकेभ्यः
पञ्चमीरिक्तकात् / रिक्तकाद्रिक्तकाभ्याम्रिक्तकेभ्यः
षष्ठीरिक्तकस्यरिक्तकयोःरिक्तकानाम्
सप्तमीरिक्तकेरिक्तकयोःरिक्तकेषु
सम्बोधनहे रिक्तकहे रिक्तकेहे रिक्तकानि

अर्थ: खाली किया गया, साफ किया गया, रिताया गया
संस्कृत: पर्याय: शून्य, वशिक, तुच्छ, वितान

📚 अमरकोश में:
• ख़ाली (३.१.५६) — पर्याय: शून्य, वशिक, तुच्छ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें