🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:22:00 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रिष्टि (पुंलिङ्ग)

तलवार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारिष्टिःरिष्टीरिष्टयः
द्वितीयारिष्टिम्रिष्टीरिष्टीन्
तृतीयारिष्टिनारिष्टिभ्याम्रिष्टिभिः
चतुर्थीरिष्टयेरिष्टिभ्याम्रिष्टिभ्यः
पञ्चमीरिष्टेःरिष्टिभ्याम्रिष्टिभ्यः
षष्ठीरिष्टेःरिष्ट्योःरिष्टीनाम्
सप्तमीरिष्टौरिष्ट्योःरिष्टिषु
सम्बोधनहे रिष्टेहे रिष्टीहे रिष्टयः

अर्थ: तलवार
संस्कृत: पर्याय: खड्ग, निस्त्रिंश, चन्द्रहास, असि, कौक्षेयक

📚 अमरकोश में:
• तलवार (२.८.८९) — पर्याय: खड्ग, निस्त्रिंश, चन्द्रहास, असि, कौक्षेयक, मण्डलाग्र, करवाल, कृपाण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रिष्टि (स्त्रीलिङ्ग)

तलवार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारिष्टिःरिष्टीरिष्टयः
द्वितीयारिष्टिम्रिष्टीरिष्टीः
तृतीयारिष्ट्यारिष्टिभ्याम्रिष्टिभिः
चतुर्थीरिष्टये / रिष्ट्यैरिष्टिभ्याम्रिष्टिभ्यः
पञ्चमीरिष्टेः / रिष्ट्याःरिष्टिभ्याम्रिष्टिभ्यः
षष्ठीरिष्टेः / रिष्ट्याःरिष्ट्योःरिष्टीनाम्
सप्तमीरिष्टौ / रिष्ट्याम्रिष्ट्योःरिष्टिषु
सम्बोधनहे रिष्टेहे रिष्टीहे रिष्टयः

अर्थ: तलवार
संस्कृत: पर्याय: खड्ग, निस्त्रिंश, चन्द्रहास, असि, कौक्षेयक
English: injury, damage, TBr.

📚 अमरकोश में:
• तलवार (२.८.८९) — पर्याय: खड्ग, निस्त्रिंश, चन्द्रहास, असि, कौक्षेयक, मण्डलाग्र, करवाल, कृपाण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें