🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:12:04 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रुक्ममय (पुंलिङ्ग)

रुक्म (उज्ज्वल, चमकदार) + मय (एक दानव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुक्ममयःरुक्ममयौरुक्ममयाः
द्वितीयारुक्ममयम्रुक्ममयौरुक्ममयान्
तृतीयारुक्ममयेणरुक्ममयाभ्याम्रुक्ममयैः
चतुर्थीरुक्ममयायरुक्ममयाभ्याम्रुक्ममयेभ्यः
पञ्चमीरुक्ममयात् / रुक्ममयाद्रुक्ममयाभ्याम्रुक्ममयेभ्यः
षष्ठीरुक्ममयस्यरुक्ममययोःरुक्ममयाणाम्
सप्तमीरुक्ममयेरुक्ममययोःरुक्ममयेषु
सम्बोधनहे रुक्ममयहे रुक्ममयौहे रुक्ममयाः

अर्थ: रुक्म (उज्ज्वल, चमकदार) + मय (एक दानव)
English: made of gold, golden, MBh.; Hariv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रुक्ममय (नपुंसकलिङ्ग)

रुक्म (उज्ज्वल, चमकदार) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुक्ममयम्रुक्ममयेरुक्ममयाणि
द्वितीयारुक्ममयम्रुक्ममयेरुक्ममयाणि
तृतीयारुक्ममयेणरुक्ममयाभ्याम्रुक्ममयैः
चतुर्थीरुक्ममयायरुक्ममयाभ्याम्रुक्ममयेभ्यः
पञ्चमीरुक्ममयात् / रुक्ममयाद्रुक्ममयाभ्याम्रुक्ममयेभ्यः
षष्ठीरुक्ममयस्यरुक्ममययोःरुक्ममयाणाम्
सप्तमीरुक्ममयेरुक्ममययोःरुक्ममयेषु
सम्बोधनहे रुक्ममयहे रुक्ममयेहे रुक्ममयाणि

अर्थ: रुक्म (उज्ज्वल, चमकदार) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)
English: made of gold, golden, MBh.; Hariv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें