🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:09:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रुक्ष (पुंलिङ्ग)

खुरदरा, कठोर, (स्पर्श या शब्द आदि) जो मृदु न हो, रूखा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुक्षःरुक्षौरुक्षाः
द्वितीयारुक्षम्रुक्षौरुक्षान्
तृतीयारुक्षेणरुक्षाभ्याम्रुक्षैः
चतुर्थीरुक्षायरुक्षाभ्याम्रुक्षेभ्यः
पञ्चमीरुक्षात् / रुक्षाद्रुक्षाभ्याम्रुक्षेभ्यः
षष्ठीरुक्षस्यरुक्षयोःरुक्षाणाम्
सप्तमीरुक्षेरुक्षयोःरुक्षेषु
सम्बोधनहे रुक्षहे रुक्षौहे रुक्षाः

अर्थ: खुरदरा, कठोर, (स्पर्श या शब्द आदि) जो मृदु न हो, रूखा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रुक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

खुरदरा, कठोर, (स्पर्श या शब्द आदि) जो मृदु न हो, रूखा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुक्षम्रुक्षेरुक्षाणि
द्वितीयारुक्षम्रुक्षेरुक्षाणि
तृतीयारुक्षेणरुक्षाभ्याम्रुक्षैः
चतुर्थीरुक्षायरुक्षाभ्याम्रुक्षेभ्यः
पञ्चमीरुक्षात् / रुक्षाद्रुक्षाभ्याम्रुक्षेभ्यः
षष्ठीरुक्षस्यरुक्षयोःरुक्षाणाम्
सप्तमीरुक्षेरुक्षयोःरुक्षेषु
सम्बोधनहे रुक्षहे रुक्षेहे रुक्षाणि

अर्थ: खुरदरा, कठोर, (स्पर्श या शब्द आदि) जो मृदु न हो, रूखा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें