🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:34:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रुग्ण (पुंलिङ्ग)

टूटा हुआ, नष्ट भ्रष्ट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुग्णःरुग्णौरुग्णाः
द्वितीयारुग्णम्रुग्णौरुग्णान्
तृतीयारुग्णेनरुग्णाभ्याम्रुग्णैः
चतुर्थीरुग्णायरुग्णाभ्याम्रुग्णेभ्यः
पञ्चमीरुग्णात् / रुग्णाद्रुग्णाभ्याम्रुग्णेभ्यः
षष्ठीरुग्णस्यरुग्णयोःरुग्णानाम्
सप्तमीरुग्णेरुग्णयोःरुग्णेषु
सम्बोधनहे रुग्णहे रुग्णौहे रुग्णाः

अर्थ: टूटा हुआ, नष्ट भ्रष्ट
संस्कृत: पर्याय: अराल, वृजिन, जिह्म, ऊर्मिमत्, कुञ्चित

📚 अमरकोश में:
• टूटा/टेढ़ा (३.१.९०) — पर्याय: भुग्न

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रुग्ण (नपुंसकलिङ्ग)

टूटा हुआ, नष्ट भ्रष्ट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुग्णम्रुग्णेरुग्णानि
द्वितीयारुग्णम्रुग्णेरुग्णानि
तृतीयारुग्णेनरुग्णाभ्याम्रुग्णैः
चतुर्थीरुग्णायरुग्णाभ्याम्रुग्णेभ्यः
पञ्चमीरुग्णात् / रुग्णाद्रुग्णाभ्याम्रुग्णेभ्यः
षष्ठीरुग्णस्यरुग्णयोःरुग्णानाम्
सप्तमीरुग्णेरुग्णयोःरुग्णेषु
सम्बोधनहे रुग्णहे रुग्णेहे रुग्णानि

अर्थ: टूटा हुआ, नष्ट भ्रष्ट
संस्कृत: पर्याय: अराल, वृजिन, जिह्म, ऊर्मिमत्, कुञ्चित

📚 अमरकोश में:
• टूटा/टेढ़ा (३.१.९०) — पर्याय: भुग्न

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें