🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:10:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रुचिधामन् (नपुंसकलिङ्ग)

रुचि (प्रकाश, कान्ति) + धामन् (आवास-स्थान, गृह)

🔎 आपका लिखा रूप रुचिधाम = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुचिधामरुचिधाम्नी / रुचिधामनीरुचिधामानि
द्वितीयारुचिधामरुचिधाम्नी / रुचिधामनीरुचिधामानि
तृतीयारुचिधाम्नारुचिधामभ्याम्रुचिधामभिः
चतुर्थीरुचिधाम्नेरुचिधामभ्याम्रुचिधामभ्यः
पञ्चमीरुचिधाम्नःरुचिधामभ्याम्रुचिधामभ्यः
षष्ठीरुचिधाम्नःरुचिधाम्नोःरुचिधाम्नाम्
सप्तमीरुचिधाम्नि / रुचिधामनिरुचिधाम्नोःरुचिधामसु
सम्बोधनहे रुचिधामन् / हे रुचिधामहे रुचिधाम्नी / हे रुचिधामनीहे रुचिधामानि

अर्थ: रुचि (प्रकाश, कान्ति) + धामन् (आवास-स्थान, गृह)
English: having light for an abode, MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬