🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:30:10 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रुचिर (पुंलिङ्ग)

उज्ज्वल, चमकदार, प्रकाशमान, जगमगाता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुचिरःरुचिरौरुचिराः
द्वितीयारुचिरम्रुचिरौरुचिरान्
तृतीयारुचिरेणरुचिराभ्याम्रुचिरैः
चतुर्थीरुचिरायरुचिराभ्याम्रुचिरेभ्यः
पञ्चमीरुचिरात् / रुचिराद्रुचिराभ्याम्रुचिरेभ्यः
षष्ठीरुचिरस्यरुचिरयोःरुचिराणाम्
सप्तमीरुचिरेरुचिरयोःरुचिरेषु
सम्बोधनहे रुचिरहे रुचिरौहे रुचिराः

अर्थ: उज्ज्वल, चमकदार, प्रकाशमान, जगमगाता
संस्कृत: पर्याय: सुन्दर, चारु, सुषम, साधु, शोभन

📚 अमरकोश में:
• सुन्दर (३.१.५२) — पर्याय: सुन्दर, चारु, सुषम, साधु, शोभन, कान्त, मनोरम, रुच्य, मनोज्ञ, मंजु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रुचिर (नपुंसकलिङ्ग)

उज्ज्वल, चमकदार, प्रकाशमान, जगमगाता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुचिरम्रुचिरेरुचिराणि
द्वितीयारुचिरम्रुचिरेरुचिराणि
तृतीयारुचिरेणरुचिराभ्याम्रुचिरैः
चतुर्थीरुचिरायरुचिराभ्याम्रुचिरेभ्यः
पञ्चमीरुचिरात् / रुचिराद्रुचिराभ्याम्रुचिरेभ्यः
षष्ठीरुचिरस्यरुचिरयोःरुचिराणाम्
सप्तमीरुचिरेरुचिरयोःरुचिरेषु
सम्बोधनहे रुचिरहे रुचिरेहे रुचिराणि

अर्थ: उज्ज्वल, चमकदार, प्रकाशमान, जगमगाता
संस्कृत: पर्याय: सुन्दर, चारु, सुषम, साधु, शोभन

📚 अमरकोश में:
• सुन्दर (३.१.५२) — पर्याय: सुन्दर, चारु, सुषम, साधु, शोभन, कान्त, मनोरम, रुच्य, मनोज्ञ, मंजु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें