🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:09:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रुजस्कर (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुजस्करःरुजस्करौरुजस्कराः
द्वितीयारुजस्करम्रुजस्करौरुजस्करान्
तृतीयारुजस्करेणरुजस्कराभ्याम्रुजस्करैः
चतुर्थीरुजस्करायरुजस्कराभ्याम्रुजस्करेभ्यः
पञ्चमीरुजस्करात् / रुजस्कराद्रुजस्कराभ्याम्रुजस्करेभ्यः
षष्ठीरुजस्करस्यरुजस्करयोःरुजस्कराणाम्
सप्तमीरुजस्करेरुजस्करयोःरुजस्करेषु
सम्बोधनहे रुजस्करहे रुजस्करौहे रुजस्कराः

अर्थ: —
English: (acc. pl. of 2. रुज् + 1. कर) causing or producing pain, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रुजस्कर (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुजस्करम्रुजस्करेरुजस्कराणि
द्वितीयारुजस्करम्रुजस्करेरुजस्कराणि
तृतीयारुजस्करेणरुजस्कराभ्याम्रुजस्करैः
चतुर्थीरुजस्करायरुजस्कराभ्याम्रुजस्करेभ्यः
पञ्चमीरुजस्करात् / रुजस्कराद्रुजस्कराभ्याम्रुजस्करेभ्यः
षष्ठीरुजस्करस्यरुजस्करयोःरुजस्कराणाम्
सप्तमीरुजस्करेरुजस्करयोःरुजस्करेषु
सम्बोधनहे रुजस्करहे रुजस्करेहे रुजस्कराणि

अर्थ: —
English: (acc. pl. of 2. रुज् + 1. कर) causing or producing pain, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬