🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:40:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रुद्र (पुंलिङ्ग)

भयानक, भयंकर, डरावना, भीषण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुद्रःरुद्रौरुद्राः
द्वितीयारुद्रम्रुद्रौरुद्रान्
तृतीयारुद्रेणरुद्राभ्याम्रुद्रैः
चतुर्थीरुद्रायरुद्राभ्याम्रुद्रेभ्यः
पञ्चमीरुद्रात् / रुद्राद्रुद्राभ्याम्रुद्रेभ्यः
षष्ठीरुद्रस्यरुद्रयोःरुद्राणाम्
सप्तमीरुद्रेरुद्रयोःरुद्रेषु
सम्बोधनहे रुद्रहे रुद्रौहे रुद्राः

अर्थ: भयानक, भयंकर, डरावना, भीषण
संस्कृत: पर्याय: आदित्य, विश्व, वसु, तुषित, आभास्वर

📚 अमरकोश में:
• आदित्य, विश्वेदेव, वसु, तुषित, आभास्वर, अनिल (मरुत्), महाराजिक, साध्य (१.१.१०) — पर्याय: आदित्य, विश्वेदेव, वसु, तुषित, आभास्वर, अनिल, महाराजिक, साध्य
• शिव के और नाम (१.१.४१) — पर्याय: व्योमकेश, भव, भीम, स्थाणु, उमापति, अहिर्बुध्न्य, अष्टमूर्ति, गजारि, महानट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रुद्र (नपुंसकलिङ्ग)

भयानक, भयंकर, डरावना, भीषण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुद्रम्रुद्रेरुद्राणि
द्वितीयारुद्रम्रुद्रेरुद्राणि
तृतीयारुद्रेणरुद्राभ्याम्रुद्रैः
चतुर्थीरुद्रायरुद्राभ्याम्रुद्रेभ्यः
पञ्चमीरुद्रात् / रुद्राद्रुद्राभ्याम्रुद्रेभ्यः
षष्ठीरुद्रस्यरुद्रयोःरुद्राणाम्
सप्तमीरुद्रेरुद्रयोःरुद्रेषु
सम्बोधनहे रुद्रहे रुद्रेहे रुद्राणि

अर्थ: भयानक, भयंकर, डरावना, भीषण
संस्कृत: पर्याय: आदित्य, विश्व, वसु, तुषित, आभास्वर

📚 अमरकोश में:
• आदित्य, विश्वेदेव, वसु, तुषित, आभास्वर, अनिल (मरुत्), महाराजिक, साध्य (१.१.१०) — पर्याय: आदित्य, विश्वेदेव, वसु, तुषित, आभास्वर, अनिल, महाराजिक, साध्य
• शिव के और नाम (१.१.४१) — पर्याय: व्योमकेश, भव, भीम, स्थाणु, उमापति, अहिर्बुध्न्य, अष्टमूर्ति, गजारि, महानट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें