🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:07:17 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रुधिर (नपुंसकलिङ्ग)

लहू

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुधिरम्रुधिरेरुधिराणि
द्वितीयारुधिरम्रुधिरेरुधिराणि
तृतीयारुधिरेणरुधिराभ्याम्रुधिरैः
चतुर्थीरुधिरायरुधिराभ्याम्रुधिरेभ्यः
पञ्चमीरुधिरात् / रुधिराद्रुधिराभ्याम्रुधिरेभ्यः
षष्ठीरुधिरस्यरुधिरयोःरुधिराणाम्
सप्तमीरुधिरेरुधिरयोःरुधिरेषु
सम्बोधनहे रुधिरहे रुधिरेहे रुधिराणि

अर्थ: लहू
संस्कृत: पर्याय: असृज्, लोहित, अस्र, रक्त, क्षतज

📚 अमरकोश में:
• रक्त (२.६.६४) — पर्याय: असृज्, लोहित, अस्र, रक्त, क्षतज, शोणित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रुधिर (पुंलिङ्ग)

मंगलग्रह

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुधिरःरुधिरौरुधिराः
द्वितीयारुधिरम्रुधिरौरुधिरान्
तृतीयारुधिरेणरुधिराभ्याम्रुधिरैः
चतुर्थीरुधिरायरुधिराभ्याम्रुधिरेभ्यः
पञ्चमीरुधिरात् / रुधिराद्रुधिराभ्याम्रुधिरेभ्यः
षष्ठीरुधिरस्यरुधिरयोःरुधिराणाम्
सप्तमीरुधिरेरुधिरयोःरुधिरेषु
सम्बोधनहे रुधिरहे रुधिरौहे रुधिराः

अर्थ: मंगलग्रह
संस्कृत: पर्याय: असृज्, लोहित, अस्र, रक्त, क्षतज

📚 अमरकोश में:
• रक्त (२.६.६४) — पर्याय: असृज्, लोहित, अस्र, रक्त, क्षतज, शोणित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें