🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:19:03 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रुम्र (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुम्रःरुम्रौरुम्राः
द्वितीयारुम्रम्रुम्रौरुम्रान्
तृतीयारुम्रेणरुम्राभ्याम्रुम्रैः
चतुर्थीरुम्रायरुम्राभ्याम्रुम्रेभ्यः
पञ्चमीरुम्रात् / रुम्राद्रुम्राभ्याम्रुम्रेभ्यः
षष्ठीरुम्रस्यरुम्रयोःरुम्राणाम्
सप्तमीरुम्रेरुम्रयोःरुम्रेषु
सम्बोधनहे रुम्रहे रुम्रौहे रुम्राः

अर्थ: —
English: tawny (or ‘the dawn’ = अरुण), Uṇ. ii, 14 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रुम्र (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुम्रम्रुम्रेरुम्राणि
द्वितीयारुम्रम्रुम्रेरुम्राणि
तृतीयारुम्रेणरुम्राभ्याम्रुम्रैः
चतुर्थीरुम्रायरुम्राभ्याम्रुम्रेभ्यः
पञ्चमीरुम्रात् / रुम्राद्रुम्राभ्याम्रुम्रेभ्यः
षष्ठीरुम्रस्यरुम्रयोःरुम्राणाम्
सप्तमीरुम्रेरुम्रयोःरुम्रेषु
सम्बोधनहे रुम्रहे रुम्रेहे रुम्राणि

अर्थ: —
English: tawny (or ‘the dawn’ = अरुण), Uṇ. ii, 14 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें