🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:19:45 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रूक्षण (नपुंसकलिङ्ग)

सुखाना, पतला करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारूक्षणम्रूक्षणेरूक्षणानि
द्वितीयारूक्षणम्रूक्षणेरूक्षणानि
तृतीयारूक्षणेनरूक्षणाभ्याम्रूक्षणैः
चतुर्थीरूक्षणायरूक्षणाभ्याम्रूक्षणेभ्यः
पञ्चमीरूक्षणात् / रूक्षणाद्रूक्षणाभ्याम्रूक्षणेभ्यः
षष्ठीरूक्षणस्यरूक्षणयोःरूक्षणानाम्
सप्तमीरूक्षणेरूक्षणयोःरूक्षणेषु
सम्बोधनहे रूक्षणहे रूक्षणेहे रूक्षणानि

अर्थ: सुखाना, पतला करना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रूक्षण (पुंलिङ्ग)

सुखाना, पतला करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारूक्षणःरूक्षणौरूक्षणाः
द्वितीयारूक्षणम्रूक्षणौरूक्षणान्
तृतीयारूक्षणेनरूक्षणाभ्याम्रूक्षणैः
चतुर्थीरूक्षणायरूक्षणाभ्याम्रूक्षणेभ्यः
पञ्चमीरूक्षणात् / रूक्षणाद्रूक्षणाभ्याम्रूक्षणेभ्यः
षष्ठीरूक्षणस्यरूक्षणयोःरूक्षणानाम्
सप्तमीरूक्षणेरूक्षणयोःरूक्षणेषु
सम्बोधनहे रूक्षणहे रूक्षणौहे रूक्षणाः

अर्थ: सुखाना, पतला करना
English: making thin, attenuating, ŚārṅgS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें