🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:07:50 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रूपकृत् (पुंलिङ्ग)

मूर्तिकार, शिल्पी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारूपकृत् / रूपकृद्रूपकृतौरूपकृतः
द्वितीयारूपकृतम्रूपकृतौरूपकृतः
तृतीयारूपकृतारूपकृद्भ्याम्रूपकृद्भिः
चतुर्थीरूपकृतेरूपकृद्भ्याम्रूपकृद्भ्यः
पञ्चमीरूपकृतःरूपकृद्भ्याम्रूपकृद्भ्यः
षष्ठीरूपकृतःरूपकृतोःरूपकृताम्
सप्तमीरूपकृतिरूपकृतोःरूपकृत्सु
सम्बोधनहे रूपकृत् / हे रूपकृद्हे रूपकृतौहे रूपकृतः

अर्थ: मूर्तिकार, शिल्पी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रूपकृत् (नपुंसकलिङ्ग)

मूर्तिकार, शिल्पी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारूपकृत् / रूपकृद्रूपकृतीरूपकृन्ति
द्वितीयारूपकृत् / रूपकृद्रूपकृतीरूपकृन्ति / रूपकाणि
तृतीयारूपक्णा / रूपकृतारूपकृद्भ्याम् / रूपकभ्याम्रूपकृद्भिः / रूपकभिः
चतुर्थीरूपक्णे / रूपकृतेरूपकृद्भ्याम् / रूपकभ्याम्रूपकृद्भ्यः / रूपकभ्यः
पञ्चमीरूपक्णः / रूपकृतःरूपकृद्भ्याम् / रूपकभ्याम्रूपकृद्भ्यः / रूपकभ्यः
षष्ठीरूपक्णः / रूपकृतःरूपक्णोः / रूपकृतोःरूपक्णाम् / रूपकृताम्
सप्तमीरूपकणि / रूपक्णि / रूपकृतिरूपक्णोः / रूपकृतोःरूपकृत्सु / रूपकसु
सम्बोधनहे रूपकृत् / हे रूपकृद्हे रूपकृतीहे रूपकृन्ति

अर्थ: मूर्तिकार, शिल्पी
English: making forms or figures (N. of Tvaṣṭṛ), TS.; ŚBr.; KātyŚr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬