🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:28:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रूपग्रह (पुंलिङ्ग)

रूप (मनोहर रूप या आकृति, सुन्दर सूरत) + ग्रह (पकड़ना, ग्रहण करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारूपग्रहःरूपग्रहौरूपग्रहाः
द्वितीयारूपग्रहम्रूपग्रहौरूपग्रहान्
तृतीयारूपग्रहेणरूपग्रहाभ्याम्रूपग्रहैः
चतुर्थीरूपग्रहायरूपग्रहाभ्याम्रूपग्रहेभ्यः
पञ्चमीरूपग्रहात् / रूपग्रहाद्रूपग्रहाभ्याम्रूपग्रहेभ्यः
षष्ठीरूपग्रहस्यरूपग्रहयोःरूपग्रहाणाम्
सप्तमीरूपग्रहेरूपग्रहयोःरूपग्रहेषु
सम्बोधनहे रूपग्रहहे रूपग्रहौहे रूपग्रहाः

अर्थ: रूप (मनोहर रूप या आकृति, सुन्दर सूरत) + ग्रह (पकड़ना, ग्रहण करना)
English: apprehending forms, perceiving colours, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रूपग्रह (नपुंसकलिङ्ग)

रूप (मनोहर रूप या आकृति, सुन्दर सूरत) + ग्रह (पकड़ना, ग्रहण करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारूपग्रहम्रूपग्रहेरूपग्रहाणि
द्वितीयारूपग्रहम्रूपग्रहेरूपग्रहाणि
तृतीयारूपग्रहेणरूपग्रहाभ्याम्रूपग्रहैः
चतुर्थीरूपग्रहायरूपग्रहाभ्याम्रूपग्रहेभ्यः
पञ्चमीरूपग्रहात् / रूपग्रहाद्रूपग्रहाभ्याम्रूपग्रहेभ्यः
षष्ठीरूपग्रहस्यरूपग्रहयोःरूपग्रहाणाम्
सप्तमीरूपग्रहेरूपग्रहयोःरूपग्रहेषु
सम्बोधनहे रूपग्रहहे रूपग्रहेहे रूपग्रहाणि

अर्थ: रूप (मनोहर रूप या आकृति, सुन्दर सूरत) + ग्रह (पकड़ना, ग्रहण करना)
English: apprehending forms, perceiving colours, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें