🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:45:47 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रूपाजीव (पुंलिङ्ग)

रूप (मनोहर रूप या आकृति, सुन्दर सूरत) + अजीव (सत्ता का अभाव, मृत्यु)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारूपाजीवःरूपाजीवौरूपाजीवाः
द्वितीयारूपाजीवम्रूपाजीवौरूपाजीवान्
तृतीयारूपाजीवेनरूपाजीवाभ्याम्रूपाजीवैः
चतुर्थीरूपाजीवायरूपाजीवाभ्याम्रूपाजीवेभ्यः
पञ्चमीरूपाजीवात् / रूपाजीवाद्रूपाजीवाभ्याम्रूपाजीवेभ्यः
षष्ठीरूपाजीवस्यरूपाजीवयोःरूपाजीवानाम्
सप्तमीरूपाजीवेरूपाजीवयोःरूपाजीवेषु
सम्बोधनहे रूपाजीवहे रूपाजीवौहे रूपाजीवाः

अर्थ: रूप (मनोहर रूप या आकृति, सुन्दर सूरत) + अजीव (सत्ता का अभाव, मृत्यु)
English: making a living by beauty of form, living by prostitution, Kām.; Daś.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रूपाजीव (नपुंसकलिङ्ग)

रूप (मनोहर रूप या आकृति, सुन्दर सूरत) + अजीव ("निर्जीव, जीव रहित")

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारूपाजीवम्रूपाजीवेरूपाजीवानि
द्वितीयारूपाजीवम्रूपाजीवेरूपाजीवानि
तृतीयारूपाजीवेनरूपाजीवाभ्याम्रूपाजीवैः
चतुर्थीरूपाजीवायरूपाजीवाभ्याम्रूपाजीवेभ्यः
पञ्चमीरूपाजीवात् / रूपाजीवाद्रूपाजीवाभ्याम्रूपाजीवेभ्यः
षष्ठीरूपाजीवस्यरूपाजीवयोःरूपाजीवानाम्
सप्तमीरूपाजीवेरूपाजीवयोःरूपाजीवेषु
सम्बोधनहे रूपाजीवहे रूपाजीवेहे रूपाजीवानि

अर्थ: रूप (मनोहर रूप या आकृति, सुन्दर सूरत) + अजीव ("निर्जीव, जीव रहित")
English: making a living by beauty of form, living by prostitution, Kām.; Daś.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें