🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:03:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रूप्यमाष (पुंलिङ्ग)

रूप्य (मुद्रांकित सिक्का, रूपया) + माष (सोने की एक विशेष तोल, माशा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारूप्यमाषःरूप्यमाषौरूप्यमाषाः
द्वितीयारूप्यमाषम्रूप्यमाषौरूप्यमाषान्
तृतीयारूप्यमाषेणरूप्यमाषाभ्याम्रूप्यमाषैः
चतुर्थीरूप्यमाषायरूप्यमाषाभ्याम्रूप्यमाषेभ्यः
पञ्चमीरूप्यमाषात् / रूप्यमाषाद्रूप्यमाषाभ्याम्रूप्यमाषेभ्यः
षष्ठीरूप्यमाषस्यरूप्यमाषयोःरूप्यमाषाणाम्
सप्तमीरूप्यमाषेरूप्यमाषयोःरूप्यमाषेषु
सम्बोधनहे रूप्यमाषहे रूप्यमाषौहे रूप्यमाषाः

अर्थ: रूप्य (मुद्रांकित सिक्का, रूपया) + माष (सोने की एक विशेष तोल, माशा)
English: a s° Māṣa (= 2 Kṛṣṇalas), Yājñ. i, 363.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬