🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:19:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रेफ (पुंलिङ्ग)

नीच, कमीना, तिरस्करणीय

🔎 आपका लिखा रूप रेफाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारेफःरेफौरेफाः
द्वितीयारेफम्रेफौरेफान्
तृतीयारेफेणरेफाभ्याम्रेफैः
चतुर्थीरेफायरेफाभ्याम्रेफेभ्यः
पञ्चमीरेफात् / रेफाद्रेफाभ्याम्रेफेभ्यः
षष्ठीरेफस्यरेफयोःरेफाणाम्
सप्तमीरेफेरेफयोःरेफेषु
सम्बोधनहे रेफहे रेफौहे रेफाः

अर्थ: नीच, कमीना, तिरस्करणीय
संस्कृत: अधमम् · पर्याय: निकृष्ट, प्रतिकृष्ट, अर्वन्, याप्य, अवम

📚 अमरकोश में:
• निकृष्ट/अधम (३.१.५४) — पर्याय: निकृष्ट, प्रतिकृष्ट, अर्व, याप्य, अवम, अधम, कुपूय, कुत्सित, अवद्य, खेट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें