🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:33:55 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रोक (नपुंसकलिङ्ग)

छिद्र

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारोकम्रोकेरोकाणि
द्वितीयारोकम्रोकेरोकाणि
तृतीयारोकेणरोकाभ्याम्रोकैः
चतुर्थीरोकायरोकाभ्याम्रोकेभ्यः
पञ्चमीरोकात् / रोकाद्रोकाभ्याम्रोकेभ्यः
षष्ठीरोकस्यरोकयोःरोकाणाम्
सप्तमीरोकेरोकयोःरोकेषु
सम्बोधनहे रोकहे रोकेहे रोकाणि

अर्थ: छिद्र
संस्कृत: पर्याय: कुहर, सुषिर, विवर, बिल, छिद्र

📚 अमरकोश में:
• व्युत्थान (३.३.१२६) — पर्याय: विरोधी, मारना, गति, द्रव्य, धन
• छेद के और नाम (१.८.२) — पर्याय: छिद्र, निर्व्यथन, रन्ध्र, श्वभ्र, वपा, शुषि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रोक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारोकःरोकौरोकाः
द्वितीयारोकम्रोकौरोकान्
तृतीयारोकेणरोकाभ्याम्रोकैः
चतुर्थीरोकायरोकाभ्याम्रोकेभ्यः
पञ्चमीरोकात् / रोकाद्रोकाभ्याम्रोकेभ्यः
षष्ठीरोकस्यरोकयोःरोकाणाम्
सप्तमीरोकेरोकयोःरोकेषु
सम्बोधनहे रोकहे रोकौहे रोकाः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: कुहर, सुषिर, विवर, बिल, छिद्र

📚 अमरकोश में:
• व्युत्थान (३.३.१२६) — पर्याय: विरोधी, मारना, गति, द्रव्य, धन
• छेद के और नाम (१.८.२) — पर्याय: छिद्र, निर्व्यथन, रन्ध्र, श्वभ्र, वपा, शुषि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें