🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:17:04 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रोग (पुंलिङ्ग)

रुजा, बीमारी, व्याधि,मनोव्यथा या आधि, अशक्तता सतांपयन्ति कमपथ्यभुजं न रोगाः @ हि.३/११७, भोगे रोगभयम् @ भर्तृ.३/३५

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारोगःरोगौरोगाः
द्वितीयारोगम्रोगौरोगान्
तृतीयारोगेणरोगाभ्याम्रोगैः
चतुर्थीरोगायरोगाभ्याम्रोगेभ्यः
पञ्चमीरोगात् / रोगाद्रोगाभ्याम्रोगेभ्यः
षष्ठीरोगस्यरोगयोःरोगाणाम्
सप्तमीरोगेरोगयोःरोगेषु
सम्बोधनहे रोगहे रोगौहे रोगाः

अर्थ: रुजा, बीमारी, व्याधि,मनोव्यथा या आधि, अशक्तता सतांपयन्ति कमपथ्यभुजं न रोगाः @ हि.३/११७, भोगे रोगभयम् @ भर्तृ.३/३५
संस्कृत: पर्याय: रुज्, रुजा, उपताप, व्याधि, गद

📚 अमरकोश में:
• आतंक (३.३.१०) — पर्याय: सन्ताप, शंका
• गुल्म (३.३.१५०) — पर्याय: झाड़ी, सेना
• रोग (२.६.५१) — पर्याय: रुज्, रुजा, उपताप, व्याधि, गद, आमय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें