🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:35:17 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रोगहृत् (पुंलिङ्ग)

रोग (रुजा, बीमारी) + हृत् (ले जाने वाला, अपहरण करने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारोगहृत् / रोगहृद्रोगहृतौरोगहृतः
द्वितीयारोगहृतम्रोगहृतौरोगहृतः
तृतीयारोगहृतारोगहृद्भ्याम्रोगहृद्भिः
चतुर्थीरोगहृतेरोगहृद्भ्याम्रोगहृद्भ्यः
पञ्चमीरोगहृतःरोगहृद्भ्याम्रोगहृद्भ्यः
षष्ठीरोगहृतःरोगहृतोःरोगहृताम्
सप्तमीरोगहृतिरोगहृतोःरोगहृत्सु
सम्बोधनहे रोगहृत् / हे रोगहृद्हे रोगहृतौहे रोगहृतः

अर्थ: रोग (रुजा, बीमारी) + हृत् (ले जाने वाला, अपहरण करने वाला)
English: curing d°, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रोगहृत् (नपुंसकलिङ्ग)

रोग (रुजा, बीमारी) + हृत् (ले जाने वाला, अपहरण करने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारोगहृत् / रोगहृद्रोगहृतीरोगहृन्ति
द्वितीयारोगहृत् / रोगहृद्रोगहृतीरोगहृन्ति / रोगहाणि
तृतीयारोगह्णा / रोगहृतारोगहृद्भ्याम् / रोगहभ्याम्रोगहृद्भिः / रोगहभिः
चतुर्थीरोगह्णे / रोगहृतेरोगहृद्भ्याम् / रोगहभ्याम्रोगहृद्भ्यः / रोगहभ्यः
पञ्चमीरोगह्णः / रोगहृतःरोगहृद्भ्याम् / रोगहभ्याम्रोगहृद्भ्यः / रोगहभ्यः
षष्ठीरोगह्णः / रोगहृतःरोगह्णोः / रोगहृतोःरोगह्णाम् / रोगहृताम्
सप्तमीरोगहणि / रोगह्णि / रोगहृतिरोगह्णोः / रोगहृतोःरोगहृत्सु / रोगहसु
सम्बोधनहे रोगहृत् / हे रोगहृद्हे रोगहृतीहे रोगहृन्ति

अर्थ: रोग (रुजा, बीमारी) + हृत् (ले जाने वाला, अपहरण करने वाला)
English: curing d°, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬